idrar kaçırma - psikiyatrist - ferda - volkan

Dışa Atım Bozuklukları (Enürezis Enkoprezis)

Dışa atım bozuklukları küçük çocuklarda en çok rastlanan ruhsal bozukluklar arasındadır. Enkoprezis, çocuğun dışkısını uygunsuz yerlere tekrarlayıcı biçimde yapması, enürezis ise çocuğun yatağına ya da kıyafetlerine tekrarlayıcı biçimde idrarını kaçırmasıdır.  Psikiyatri kılavuzlarında bu iki durum dışa atım bozuklukları olarak sınıflandırılır. Bu belirtiler idrar yollarındaki sorunlar, mesane kaslarının farklı çalışması, kabızlık gibi birçok tıbbi hastalığa eşlik edebilmektedir. Aileler çocuklarında tuvalet problemi olduğunu fark ettiklerinde, öncelikle çocuklarını bir doktor muayenesinden geçirmelidirler. Bu şekilde sorunun fizyolojik olup olmadığına dair bilgi edinmek de mümkün olacaktır.  Eğer sorunun fizyolojik bir kökeni olmadığı ortaya konursa, sorunun psikolojik olduğu da ortaya çıkmış olacaktır. Dışa atım bozukluklarının doğru ve zamanında tedavi ile ortadan kaldırılabileceği unutulmamalıdır.

Çocuğun dışkı ve idrar kontrülünü kazanması için gereken maksimum yaş sınırı, enkoprezis (kaka kaçırma) için 4 yaş, enürezis (çiş kaçırma) içinse 5 yaş ve sonrasıdır. Çocuk bu yaşları geçirdikten sonra idrar ve dışkı kaçırma sorunu yaşıyorsa, bu durum yaramazlık veya hırçınlık sonrası isteyerek yapılan bir davranış olarak kabul edilmemeli, mutlaka yardım alınmalıdır.

Enüresiz (İdrar Kaçırma)

Enürezis, çocuğun gelişimsel olarak idrarını tutabilecek biyolojik olgunluğa, yani 5 yaşına, gelmesine rağmen, tekrarlayan bir şekilde sık sık idrarını altına kaçırması olarak adlandırılan bozukluktur. Çocuk üç ay boyunca haftada en az iki kez idrar kaçırıyorsa bu çocukta yüksek ihtimal enüresiz olduğu anlamına gelir.

Enüresiz Sebepleri

  • Genetik nedenler (ailede de yatkınlık olması gibi)
  • Fizyolojik sebepler
  • Psikososyal nedenler
  • Gecikmiş, fazla esnek ya da fazla katı tuvalet eğitimi

Enürezis Alt Tipleri

            Enürezisin üç tane alt tipi bulunmaktadır. Bunlar:

  • Noktürnal: En sık rastlanan enürezis alt tipidir. Bu alt tipte çocukta idrar kaçırma durumu sadece gece uykusu esnasında gerçekleşir. Uyanıkken idrar kaçırma sorununa rastlanmaz.
  • Diürnal: Bu alt tipte, çocuklar uyanık olduğu vakitlerde idrarlarını kaçırır.
  • Birleşik (Mix): Bu alt tipte ise, üstteki iki alt tipin bir arada olduğunu görürüz. Çocuk hem gece uykusunu uyuduğu esnada, hem de uyanık olduğu zamanlarda idrarını kaçırır.

Enürezis Çocuklarda Ne Sıklıkta Görülür?

  • Beş yaşındaki erkek çocuklarının %5’inde görülmektedir.
  • Beş yaşındaki kız çocuklarının ise yaklaşık %3’ünde görülmektedir.
  • Diürnal alt tipi ise, kız çocuklarında erkek çocuklarına oranla daha çok görülmektedir.
  • 7 yaşında veya daha büyük çocuklarda ise çok düşük bir oranda rastlanmaktadır.
  • 15 yaş üzerindeki çocuklarda %1 oranında görülür.
  • Yaş ilerledikçe azalma eğilimi görüldüğünden ilerleyen yaşlarda oran gittikçe düşmektedir.
  • İdrarını bekleten ve yatmadan önce tuvalete götürülmeyen çocuklarda da sıklıkla enürezis durumuna rastlanır.

Enüresiz Tedavisi

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, eğer çocuğunuzda dışa atım bozukluğu olduğundan şüpheleniyorsanız, öncelikle bunun fizyolojik bir sorun olup olmadığını muayeneyle kontrol ettirmelisiniz. Bunun yanı sıra, çocuğa uygun tuvalet eğitiminin verilmesi de çok önemlidir. Ebeveynler, çocuğun tuvalet eğitimini doğru tamamlaması için mutlaka bir uzman tarafından hazırlanmış programı uygulamalıdırlar.

Enürezis tedavisinde uzmanlar tarafından atılması gereken ilk adım hem aile hem çocuğa rehberlik etmektir. Yukarıda da vurguladığımız gibi, çocuğun tuvalet eğitimini doğru şekilde alması şarttır. Çocuğun yatmadan önceki birkaç saatte sıvı alımının engellenmesi, çocuğu gece uyandırarak tuvalete kaldırmak gibi temel tedbirler, son derece etkilidir. Bu yöntemleri uygularken çocuğun motivasyonunu arttırabilmek adına kayıt listeleri tutulup çocuklar ödüllendirilebilir. Çoğunlukla bu yöntemler yeterli olmaktadır.

Bu temel tedbirleri yeterli değilse alamlar kullanıldığında çocuk idrar kaçırdığı anda uyanacaktır. Bu sistemin uygulanması için çocuğunuzun en az 6-7 yaşında olması gerekmektedir. Bu yöntem aslında bir klasik koşullandırma yöntemidir. Çocuğun uyanık kaldığı dönemlerde idrar yapmayı geciktirmesini hedefleyen davranışçı tedaviler de kullanılabilmektedir.

Bazı durumlarda ilaç tedavisinden de yararlanılabilmektedir. Bununla birlikte, enürezis görüldüğü durumlarda ortaya çıkma ihtimali olan ikincil sorunlar için de uygun terapi yöntemlerinden yararlanılabilir.

Enüresiz Bozukluğuna Sahip Çocuklarda Görülebilen İkincil Rahatsızlıklar

Enürezisli çocuklarda bozukluklarına otomatik olarak eşlik eden bir psikiyatrik bozukluk yoktur, ancak bu bozukluğa sahip çocuklar başka bir psikiyatrik bozukluk geliştirmeleri açısından akranlarına göre daha risklidirler.

Bilişsel gelişim, sosyal ve duyusal faktörler, genetik faktörler ve tuvalet eğitiminin idrar kontrolünde oynadığı rol gözden kaçırılamayacak kadar büyüktür. Babalarında enürezis görülen çocuklar diğer çocuklara göre 7 kat daha fazla enürezis riskine sahiptir. Bazı çalışmalar gösteriyor ki, enüretik çocuklar daha derin uyumaktadırlar.

Psikososyal stresörler de enürezis gelişimine neden olabilmektedir. Yeni bir kardeşin doğması, anne-babanın boşanması, okula başlama, erken yaşta hastaneye yatmalarını gerektirecek bir durumu olması veya çeşitli sebeplerle ailenin ev değiştirmesi ve çocuğun yeni bir çevreye alışmasının gerekmesi gibi faktörler enürezisi tetikleyebilir. Enürezis görülen bir çocukta idrar yolu enfeksiyonları ve yapısal tıkayıcı anomaliler mutlaka incelenmelidir.

Enüretik çocuklarda benlik saygısında azalma ve bununla birlikte utanmada artış görülebilir. Ayrıca, aileyle çatışma halinde bir artış da enüretik çocuklarda sıklıkla görülmektedir. Bu sebeple altına kaçırma problemi yaşayan çocukların sorunlarının çözümü için uzman bir psikiyatristten destek almak çok önemlidir. Çünkü enürezis sebebiyle çocuk hayatında çeşitli sıkıntılarla karşı karşıya gelebilmektedir.

Enkoprezis (Dışkı Kaçırma)           

Enkoprezis, çocuğun gelişimsel olarak dışkısını tutabilecek yaşa gelmesine rağmen, istemli ya da istemsiz şekilde uygun olmayan yerlere tekrarlayan şekilde tuvaletini yapması ile ilgili bir bozukluktur. Dördüncü yaşını geride bırakan çocukların %95’inde, beşinci yaşını geride bırakan çocukların ise %99’unda bağırsak kontrolünün gelişmiş olması gerekir ve dışkı kaçırma sorunu biter. Bir çocuğun enkoprezis tanısı almak için dört yaşında veya üzerinde olması şarttır. Bunun yanı sıra, çocuğa enkoprezis tanısı koymak için, çocuğun üç ay süreyle haftada iki kez dışkı kaçırması gerekmektedir. Bu bozukluğa sahip çocuklar sosyal hayatta ve okul hayatında da sorunlar yaşayabilmektedir. Dışkı kaçırma sorunu en çok okulda görüldüğü için okulda arkadaşlarıyla ilişkileri zedelenebilir. Genellikle çocuğun sosyal anksiyete nedeniyle okul tuvaletini kullanamaması durumunda görülür ya da çocuğun oyuna dalmış olmasından kaynaklanabilir. Enkoprezis sorununu yaşayan çocuklar zamanla utangaç bir karaktere bürünmektedirler ve sosyal ortamlardan kaçma davranışı gösterirler. Enkoprezis bozukluğuna sahip çocukların birçoğunda aynı zamanda enürezis de bulunabilir.  Çocuklarda bu bozukluk görüldüğü durumlarda özgüven azalması yaşanabilir, bununla birlikte çocuklar arkadaşları tarafından da dışlanabilir.

Dışkı Kaçırma Nedenleri

  • Fizyolojik etmenler
  • Tuvalet eğitimin hiç verilmemesi ya da yetersiz biçimde, yanlış şekilde verilmesi.
  • Çocukta hiperaktivite ve depresyon gibi başka ruhsal bozukluk belirtilerinin de mevcut olması.
  • Fazla baskıcı aile yapısı.
  • Çocukta bir takım bilişsel, duygusal veya davranışsal bozuklukların da görülmesi
  • Cinsel istismar gibi çocukta travma yaratacak kötü tecrübelerin varlığı.
  • Çocuğun tuvalete gitme ile ilgili gerçek dışı korkuların olması (tuvalette canavar olduğuna inanması vs.)

Dışkı Kaçırma Görülme Sıklığı Nedir?

  • Beş yaşındaki çocuklarda enkoprezis görülme olasılığı %5 civarındadır.
  • Kız çocuklarına oranla, erkek çocuklarında görülme olasılığı 3-6 kat daha yüksektir.
  • 4 yaşındaki%3’ün, 10 yaşındaki çocukların ise %1.6’sı enkoprezis geliştirmektedir.

Dışkı Kaçırma Tedavisi Mümkün müdür?

Dışa atım bozuklukları doğru tedavi yöntemleri ile tamamen düzelebilmektedir. Fakat burada unutulmaması gereken nokta, ebeveynlerin de mutlaka uzmanların görüşlerine riayet etmesi ve çocuğa doğru şekilde yaklaşmalarının sağlanmasıdır. Çocukta eğer anksiyete bozukluğu gibi ikincil sorunlar da görülüyorsa mutlaka bu sorunların da tedavisi sağlanmalıdır.